او ، خود را نيز با همين آيه اندرز مىداد ؛ در حالى كه آيه دربارهء كفار نازل شده است . . . در اين رابطه ، توضيحى در بحث عام و خاص وجود دارد . « 1 » بر اين اساس ، شمول آيهء پيش گفته نسبت به نفس اماره نيز صحيح مىباشد . » از سهل [ بن عبداللَّه تسترى ] دربارهء آيهء « وَ لا تَقْرَبا هذِهِ الشَّجَرَةَ » « 2 » نقل شده است : « در حقيقت ، خداوند معناى خوردن را اراده نكرده ، بلكه اهتمام ورزيدن به چيزى ، جز خود را اراده كرده است ؛ يعنى به چيزى غير از من ، اهميت نده . آدم چنين اهتمام و تدبيرى نورزيد و بدين جهت ، آن گرفتارىها به او رسيد . اين چنين ، هر كس ادعاى چيزى را كند كه از او نيست و از روى هواى نفس ، قلبش را بدان آرامش بخشد ، خداوند او را با آن‌چه نفسش بدان سرشته شده است ، رها سازد ؛ مگر آن كه خداوند بر وى ترحم كرده ، او را از تدبير خود نگه دارد و بر دشمن و نفسش پيروز گرداند . . . آدم هنگام ورود به بهشت ، از هم‌نشينى قلبش با تدبير نفس خود براى جاويد ماندن ، حفظ نشد . آيا نمىبينى كه به سبب اعتماد دل به وسوسه‌هاى نفسش ، گرفتارى بر او وارد گرديد و هوس و شهوت بر دانش ، خرد ، بيان و نور قلب ، به سبب تقديرى از پيش تعيين شده ، غلبه كرد . . . » « 3 » شاطبى گويد : « اين ادعاى او ذيل آيهء ياد شده ، ناسازگار با سخن كسانى است كه مىگويند : مراد آيه ، نهى از خوردن [ از درخت ] مىباشد ؛ نه نهى از اعتماد به غير از خدا ؛ گر چه از اين نيز نهى شده است . ليك اين سخن براى كسى كه تأويل مىكند ، توجيهى دارد ؛ چرا كه تنها ، از نزديك شدن [ به درخت ] ، نهى شده و به صراحت ، از خوردن نهى نشده است ، از اين رو لفظ آيه با تفسير آن منافاتى ندارد . هم‌چنين حمل كردن نهى بر صِرف نزديك شدن ، صحيح نيست ؛ چرا كه

--> ( 1 ) . يعنى قاعدهء « العبرة بعموم اللفظ لا بخصوص المورد . » ( 2 ) . بقره ( 2 ) 35 : « و به اين درخت نزديك نشويد . » ( 3 ) . تفسير تسترى ، ص 29 .